06 Eki
MES/MOM Sistemleri Nedir? Neden Önemlidir? Ne Yarar Sağlar?
MES/MOM Sistemleri nedir sorusu endüstriyel dünyada yer alan kullanıcıların son yıllarda merak ettiği soruların başında geliyor. Günlük yaşam pratikleri içerisinde üretim, tüketim, artan talepler, çeşitlilik, hız kazanan değişimler, global dünya gibi kelimeler sıkça yer alıyor. Haber bültenlerinden, ekonomi programları ve, makalelere kadar her mecrada kendine yer buluyor. Oysa mes ve mom sistemleri hala kimi kullanıcılar için bilinmezlerin bulunduğu bir kavram olmaktan öteye gidemiyor. Sektörel ve akademik anlamda bu üretim kavramları hakkında yazılacak, söylenecek pek çok fikir ve gidişatın ne yönde olduğuna dair birçok öngörü olmakla birlikte bu makalede, MES MOM sisteminin üretim kavramlarının asıl etki ettiği alan olan üretim sektörüne olan mevcut etkileri üzerinde duracağız.
Üretim İşletmesinin Var Olma Nedeni Nedir?
Günümüzde bir üretim işletmesinin var olma nedeni nedir sorusunun yanıtının akademik ders kitaplarında değer üretmek olarak aktarıldığı çok kez görülmektedir. Bu tanımdan anlaşıldığı üzere üretici ne üretirse üretsin, eğer değer üretmiyorsa amacına ulaşamayacaktır. Bu doğrultuda üretilen bir ürünün değer sahibi olması için; kullanıcılar tarafından ihtiyaç duyulması, doğru zamanda ulaşılabilir olması ve üretici açısından maliyetini karşılaması gerektiği gibi sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Bu sonuç incelendiğinde, bir üretim işletmesinin hedefine ulaşabilmesi için istenen, ihtiyaç duyulan çıktıyı doğru zamanda ve kabul edilebilen maliyet ile tüketicisine ulaştırması gerektiği görülmektedir. Bu noktada; yukarıda belirtmiş olduğumuz üretim ve tüketim ilişkisi, pazardaki artan talepler ve çeşitlilik doğrultusunda hız kazanan değişimler ve globalleşen dünya kavramları devreye girmektedir.
Bir İşletmenin Karşılaştığı Sorunlar Nelerdir?
Endüstriyel anlamda globalleşen dünya, pazardaki rakip sayısını arttırırken, kullanıcı açısından da artan taleplerin ve planlanan zamanda üretimin yetiştirilememesi risklerini beraberinde getirmektedir. Bunun yanı sıra pazardaki rakipler tarafından ortaya konan üretimdeki çeşitlilik ve hız kazanan değişimler ise üretici açısından ürün çeşitliliği ve maliyet artışı anlamına gelmektedir. Bu nedenle siparişleri doğru zamanda teslim edebilmek, üretim maliyetlerini düşürmek, kayıpları azaltmak bir tercih veya istekten ziyade üretimin olmazsa olmazı bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir işletmenin karşılaştığı sorunların başında gelen planlanan tarihte operasyonun tamamlanamaması veya teslim sürelerinin uzaması, üretim maliyetlerinin artması, dış kaynaklar olan tedarikçiler ve iş ortaklarının etkisi dahilinde olsa da endüstriyel kavramlar arasında bulunan ve 16 Büyük kayıp olarak tanımlanan; TPM, Yalın, 5S gibi teknik ve felsefeler ile ortadan kaldırabilecek sorunlar konumundadır. Üretimde yer alan sorunların ortadan kaldırılması için öncelikle işletme ve üretici olarak sorunun farkında olmalı, sorunu iyi tanımalı, olan ve olabilecek sorunları analiz etmeli ve sorunun çözümüne yönelik aksiyonların tamamlanması gereklidir.
MES/MOM Üretim Yönetim Sistemlerinin Sorun Yönetimine Katkısı Nedir?
İşletmelerin sorun yönetimi süreçleri açısından MES MOM (Manufacturing Execution System/ Manufacturing Operations Management) yani Üretim Yönetim Sistemleri kullanımı;
- Üretimdeki kayıpların tüm işletmedeki tüm ekipler tarafından aynı şekilde algılanması açısından farkındalığın oluşması,
- Sorun ve krizler nedeniyle ortaya çıkan kayıpların analiz edilmesi, iyileştirme çalışmaları ile sorun ve krizin ortadan kaldırılması,
- Bu çalışmalar sonucunda işletmelerde kriz ve sorunlar ortaya çıkmadan yani kayıpların oluşmadan önlenmesi adına gerekli bilgilerin oluşmasının sağlanması gibi faydalar sağlamaktadır.
İşletmelerde kayıpların belirlenmesi, analiz edilmesi ve iyileştirme çalışmalarının gerçekleştirilmesi adına mes mom sistemleri gibi sistemlere ihtiyaç olmadığı fikri kimi işletme ve üreticilerde sahip olunan bir fikir olsa dahi, seri üretime geçilen ilk yıllardan günümüze gelindiğinde, analiz teknikleri üretim yönetiminin temelinde bulunmaktadır. Ancak analizlerin gerçekleştirilmesi adına doğru verinin toplanması, verilerin tasniflenmesi, elde edilen verilerin analiz edilmesi, çeşitli etkenlerin birden farklı açıdan incelenmesi, seri üretim için vazgeçilmez üretim metodları arasındadır. Üretim süreçleri içerisinde farklı metodların zaman ve iş gücü açısından maliyet oluşturması yazının başlangıç açısından beri belirttiğimiz ürün çeşitliliği (buna düşük miktarlı üretim partilerini de eklenebilir), zaman kısıtları ve sürekli değişen etmenleri de göz önünde bulundurduğumuzda durum verileri toplamaktan öteye gidemeyebilir.. Kayıpları analiz ederek iyileştirmeleri sağlayacak yetkin personelin zamanının büyük bölümünü bu verileri toplamak ve tasnif etmeye harcaması işletmelerde çok vakit alan bir konudur. Bu durumdan şu sonuç çıkmaktadır; bir işletmede verinin toplanması iyileştirmeler için tek başına yeterli olmamaktadır.
MES/MOM Sistemler Veri Toplama Sistemi Midir?
İşletmeler için her ne kadar üretim verilerinin toplanması ve analizi çok önemli bir gündem başlığı olsa dahi, mes mom sistemleri yani üretim yönetim sistemlerinin işletmeler gözünde yalnızca veri toplama sistemi olarak algılanması doğru değildir. MES MOM sistemi için veri toplama sistemi tanımı yapmak yerine mes mom sistemi ile doğru verinin toplanmasının gerçekleştirilme sürecinden bahsetmek daha doğru olacaktır.
Genel itibariyle üretim yönetim sistemleri yani mes mom sistemleri; sahadaki makinelerden, otomasyon sistemlerinden ve MRP, ERP, Doküman yönetim sistemleri gibi diğer sistemlerden aldığı veriler doğrultusunda üretim, planlama, bakım ve kalite operasyonlarındaki kayıpların ortadan kaldırılması, doğru zamanda doğru ve kaliteli ürünün üretilmesi için gerekli araçları sağlamaktadır. Bunun sonucunda üretimde proaktif bir yaklaşım izlenerek kayıplar oluşmadan üretim sürdürülebilirlik doğrultusunda devam edebilmektedir. Üretim yönetim sisteminin kullanılmadığı üretim senaryolarında ilk üretim operasyonunda istenen kalitede üretilememiş bir ürün diğer operasyonlarda işlenmeye devam ettiği takdirde oluşan kaybın giderek büyümesi ve kalite değerini düşüren faktörlerin ortaya çıkışı anlamına gelmektedir. Üretim yönetim sistemleri işletmeler için bu kalite değerini düşüren ve üretim kayıpları ortaya çıkaracak senaryoların oluşmasını önlemek için proaktif bir çözüm sunmaktadır.
İster basit gibi görünen ancak endüstriyel dünyada sıkça yaşanan makine, operatör ve hammadde hazır olmasına rağmen kalıp veya fikstürün hazır olmamasından üretime başlanamama sorunu olsun, ister yukarıdaki gibi istenilen kalitede üretilememiş ve sonrasında buna devam edilen bir senaryo içerisinde olsun, her hâlükârda kayıpların önlenmesi doğru veriyi, doğru zamanda elde etmek ve doğru araçlar ile aksiyon almaktan geçmektedir. Bu açıdan üretim yönetim sistemleri MES MOM, karlılığınızı arttırmanın önündeki engelleri etkisiz hale getirerek, kayıpları önlemenizi sağlayacak, araçlarınızı iş gücü ve vakit kaybı yaşamadan keskinleştirecektir.
